หลายคนเชื่อว่าการค้นหา core values หรือคุณค่าหลักของตัวเองนั้นง่ายแค่เลือกจากลิสต์สำเร็จรูปที่เคยอ่านเจอ หรือพยายามยึดตามสิ่งที่สังคมบอกว่า ‘ดี’ ซึ่งในทางปฏิบัติแล้ว นี่คือกับดักที่คนจำนวนมากติดหล่มอยู่เงียบๆ และกลายเป็นความหงุดหงิดที่อธิบายไม่ได้ เพราะสิ่งที่พวกเขาเลือกมันอาจไม่ใช่ core values ที่แท้จริงของตัวเอง
ความเข้าใจผิดนี้เองที่ทำให้เราตั้งเป้าหมายผิดพลาด ตัดสินใจที่สวนทางกับความรู้สึกข้างใน และสุดท้ายก็จมอยู่กับความรู้สึกว่างเปล่า ท้อแท้ ทั้งที่ก็ ‘ทำตาม’ ทุกอย่างที่คิดว่าถูกต้อง เพราะฉะนั้น การทำความเข้าใจ core values ที่แท้จริงจึงไม่ใช่แค่เรื่องของการทำเช็กลิสต์ แต่เป็นการขุดลึกเข้าไปในจิตใจเพื่อหาแก่นแท้ที่ขับเคลื่อนเรา
หากเราไม่เข้าใจ core values ของตัวเองอย่างถ่องแท้ เราก็อาจจะพบว่าตัวเองกำลังไล่ตามความสำเร็จในสายอาชีพที่ไม่ได้เติมเต็มจิตวิญญาณ หรือสร้างความสัมพันธ์ที่เต็มไปด้วยความขัดแย้งภายในเพียงเพราะพยายามทำตามค่านิยมที่คนอื่นบอกว่าดี การรู้ว่าอะไรคือ core values ของตัวเองอย่างแท้จริงจึงเป็นมากกว่าคำคม แต่มันคือเข็มทิศชีวิตที่ถ้าหักงอผิดเพี้ยนไป ชีวิตคุณก็จะไร้ทิศทางและจมปลักกับสิ่งที่ไม่ใช่
กับดัก ‘ค่านิยมสำเร็จรูป’: ทำไมถึงทำให้ชีวิตติดขัด
ปัญหาใหญ่ที่สุดของการหา core values คือการไปหยิบยืมมาจากคนอื่น หรือจากหนังสือที่บอกว่า ‘นี่คือคุณค่าที่คนสำเร็จควรมี’ คุณค่าเหล่านี้ฟังดูดี ดูเป็นสากล ใครๆ ก็อยากมี แต่ถามจริงเถอะ มันใช่ของคุณจริงๆ หรือเปล่า?
ลองนึกภาพตาม: คุณบอกว่า ‘ความซื่อสัตย์’ คือ core value ของคุณ แต่ในสถานการณ์จริง เมื่อเจ้านายสั่งให้คุณ ‘บิดเบือน’ ข้อมูลเล็กน้อยเพื่อรักษาดีลใหญ่ คุณกลับทำได้โดยไม่รู้สึกผิดอะไรเลย หรือรู้สึกผิดเพียงเล็กน้อย นั่นแปลว่าความซื่อสัตย์อาจไม่ใช่ core value ระดับแก่นแท้ที่ขับเคลื่อนคุณอย่างแท้จริง แต่มันเป็นเพียง ‘ค่านิยมที่อยากให้มี’ หรือ ‘สิ่งที่ควรรู้สึก’ เท่านั้นเอง
การไม่ยอมรับความจริงว่าบางทีคุณค่าที่ฟังดูดีเหล่านี้ไม่ใช่ของเราจริงๆ ทำให้เราต้อง ‘สวมบทบาท’ ตลอดเวลา เราพยายามฝืนตัวเองให้เป็นในสิ่งที่เราไม่ได้เป็น ทำให้เกิดความเหนื่อยล้าทางจิตใจ การตัดสินใจที่ขัดแย้งภายใน และความรู้สึกว่า ‘ชีวิตไม่ไปไหน’ เพราะเรากำลังใช้พลังงานไปกับการเป็นคนอื่นแทนที่จะเป็นตัวเอง
ถอดรหัส ‘ค่านิยมที่ถูกขับเคลื่อน’: มองจากสิ่งที่เราเกลียดและกลัว
ถ้าการเลือกสิ่งที่ชอบมันยาก ลองกลับมุมมองใหม่ การหา core values ที่แท้จริงไม่ได้เริ่มจากการเลือกสิ่งที่ ‘ดีที่สุด’ หรือ ‘ควรที่สุด’ แต่ให้เริ่มจากสิ่งที่เรา ‘ทนไม่ได้’ สิ่งที่เรา ‘เกลียด’ และ ‘กลัว’ ที่สุดต่างหาก
สมมติว่าคุณเกลียดการถูกเอาเปรียบมาก คุณทนไม่ได้เลยเวลาเห็นคนอื่นถูกบีบคั้น หรือเวลาที่ผลงานของคุณถูกขโมยไป สิ่งที่คุณเกลียดนี้กำลังบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับ core values ที่คุณยึดมั่นอยู่ลึกๆ นั่นอาจหมายความว่า ‘ความยุติธรรม’ คือคุณค่าที่สำคัญกับคุณอย่างยิ่งยวด หรือ ‘การได้รับการยอมรับอย่างถูกต้อง’ คือสิ่งที่คุณให้ความสำคัญ
อีกตัวอย่างหนึ่ง ถ้าคุณกลัวการควบคุม กลัวการถูกตีกรอบ กลัวการต้องทำตามกฎเกณฑ์ที่ไม่สมเหตุสมผล นั่นอาจหมายความว่า ‘อิสระ’ และ ‘การตัดสินใจด้วยตัวเอง’ คือ core values ที่ขับเคลื่อนคุณอย่างแรงกล้า การมองหาจากสิ่งที่สร้างความรู้สึกด้านลบอย่างรุนแรงนี่แหละ ที่มักจะเผยให้เห็นคุณค่าที่ซ่อนเร้นอยู่ภายในได้อย่างชัดเจนที่สุด
กระบวนการ ‘ชำแหละตัวเอง’ เพื่อหา Core Values ที่ใช่
เมื่อเราเปลี่ยนมุมมองจากการเลือกสิ่งที่ ‘ควร’ มาเป็นการทำความเข้าใจสิ่งที่เรา ‘เป็น’ จริงๆ กระบวนการค้นหา core values ก็จะเปลี่ยนไป คุณไม่จำเป็นต้องนั่งสมาธิหรือทำเวิร์กช็อปราคาแพง เพียงแค่ใช้การสังเกตตัวเองอย่างเป็นกลางในสถานการณ์ต่างๆ
- สถานการณ์ที่ทำให้คุณ ‘ระเบิด’: ลองย้อนคิดถึงช่วงเวลาที่คุณโกรธ ผิดหวัง หรือหงุดหงิดมากที่สุด อะไรคือสาเหตุหลักที่ทำให้คุณรู้สึกแบบนั้น? การขุดลึกลงไปในอารมณ์ด้านลบเหล่านี้จะเผยให้เห็นว่าคุณกำลังถูกละเมิดคุณค่าหลักอะไรอยู่
- สิ่งที่ทำให้คุณ ‘ยอม’: พิจารณาสถานการณ์ที่คุณยอมเสียสละบางอย่าง ยอมลำบาก หรือยอมทำในสิ่งที่ไม่ชอบ เพื่อให้ได้มาซึ่งอะไรบางอย่าง สิ่งที่คุณยอมจ่ายเพื่อให้ได้มานั้น มักจะซ่อน core values ที่แท้จริงของคุณเอาไว้
- ความรู้สึก ‘อิ่มเอมใจ’ ที่แท้จริง: ตอนไหนที่คุณรู้สึกเติมเต็ม มีความสุขจากข้างในอย่างแท้จริง ไม่ใช่แค่ความสุขฉาบฉวยที่เกิดจากวัตถุภายนอก? กิจกรรมแบบไหน ผู้คนแบบไหนที่ทำให้คุณรู้สึกมีชีวิตชีวามากที่สุด? นี่คือสัญญาณของ core values ที่สอดคล้องกับตัวคุณ
การวิเคราะห์จากมุมมองเหล่านี้ จะช่วยกรองเอาค่านิยมที่ถูกปลูกฝังออกไป และเหลือไว้เพียงคุณค่าที่อยู่ลึกที่สุดในตัวคุณ ซึ่งเป็นแก่นแท้ที่ขับเคลื่อนการตัดสินใจและพฤติกรรมของคุณจริงๆ ไม่ใช่สิ่งที่ ‘ควรจะเป็น’
เมื่อ Core Values ชัดเจน: ชีวิตที่ ‘ไหลลื่น’ และ ‘ไร้แรงเสียดทาน’
เมื่อคุณเข้าใจ core values ของตัวเองอย่างถ่องแท้ การตัดสินใจในชีวิตจะง่ายขึ้นอย่างน่าประหลาดใจ เพราะคุณมีเข็มทิศนำทางที่ชัดเจน ไม่ต้องลังเลว่าจะเลือกเส้นทางไหน หรือควรจะตอบสนองต่อสถานการณ์ต่างๆ อย่างไร มันเหมือนกับการปลดล็อกพันธนาการที่มองไม่เห็น ทำให้คุณสามารถก้าวเดินไปข้างหน้าได้อย่างมั่นใจและไร้ข้อกังขา
บทบาทหน้าที่ในที่ทำงานที่เคยรู้สึกอึดอัดก็อาจจะชัดเจนขึ้น คุณจะรู้ว่างานแบบไหนที่ควรรับ งานแบบไหนที่ควรปฏิเสธ ความสัมพันธ์ที่เคยคลุมเครือก็จะเริ่มมีความชัดเจนขึ้น เพราะคุณรู้ว่าคนแบบไหนที่จะส่งเสริมคุณค่าของคุณ และคนแบบไหนที่สวนทาง การใช้ชีวิตโดยสอดคล้องกับ core values ของตัวเองไม่ใช่เรื่องเพ้อฝัน แต่มันคือการสร้างชีวิตที่มีความหมายและเต็มไปด้วยพลังขับเคลื่อนจากภายในอย่างแท้จริง
เพราะฉะนั้น ถึงเวลาแล้วที่จะหยุดตามหา core values จากตำราหรือจากสิ่งที่คนอื่นบอกว่าดี แล้วหันมา ‘ชำแหละ’ ตัวเองอย่างจริงจัง มองเข้าไปในสิ่งที่ทำให้คุณเจ็บปวด สิ่งที่คุณกลัว และสิ่งที่ทำให้คุณรู้สึกเป็นตัวเองอย่างถึงที่สุด เพื่อค้นพบแก่นแท้ที่ขับเคลื่อนชีวิตคุณ แล้วชีวิตที่แท้จริงของคุณจะเริ่มต้นจากตรงนั้น หรือยังจะมัวแต่ยึดติดกับสิ่งที่คนอื่นบอกว่า ‘ใช่’ จนกว่าจะสายเกินไป?
